Jak wymienić naciągi w perkusji

Wymiana naciągów jest w perkusji tym samym, czym wymiana strun w gitarze. Robi się ją regularnie, ogarniesz ją w domu przy stole, a różnicę słyszysz od razu. Większość perkusistów mimo to odkłada to miesiącami, bo ma wrażenie, że bębna potem już nigdy nie nastroi.

Nastroi, a cały proces ma osiem kroków. Przejdziemy przez to, kiedy czas na wymianę, co przygotować, jak zdjąć naciąg, wyczyścić korpus, założyć nowy, poprawnie dokręcić śruby i nastroić, oraz czym różni się werbel i stopa od tomów.

Naciąg da ci znać sam, trzeba tylko wiedzieć, czego szukać. Najpewniejszym znakiem jest to, że bęben przestaje trzymać strój, czyli stroisz go, a po dwóch dniach jest gdzie indziej. Drugim jest widoczne wgłębienie w miejscu, gdzie pada pałka, albo rozciągnięta folia wokół środka. Trzecim jest dźwięk, który traci wysokość i brzmi głucho bez względu na strojenie.

Częstotliwość jest indywidualna. Kto gra koncerty co tydzień, wymienia naciągi uderzeniowe nawet raz w miesiącu, kto ćwiczy w domu dwa razy w tygodniu, wytrzyma rok. Naciągi rezonansowe, czyli dolne, wytrzymują wielokrotnie dłużej, ale nie wiecznie.

Jeśli nie wiesz, który typ kupić, weź to tak. Naciągi dwuwarstwowe są ciemniejsze, krótsze i wytrzymalsze, więc są bezpiecznym wyborem do rocka i dla początkującego, a jednowarstwowe są czulsze i bardziej otwarte i pasują do jazzu. Wybierasz w naciągach na tomy i floor tomy, w naciągach na werble i w naciągach na stopę, ewentualnie od razu w zestawach naciągów, gdzie trzy tomowe są razem i wychodzą taniej niż po sztuce.

Lista jest krótka. Potrzebujesz nowych naciągów o właściwej średnicy, klucza perkusyjnego i ściereczki. To wszystko, czym da się wymianę zrobić.

Poza tym przydadzą się jeszcze dwie rzeczy. Coś z czyszczenia i pielęgnacji perkusji na korpus i obręcz, które będziesz mieć pierwszy raz od dawna odsłonięte, oraz równa podkładka albo dywan, na którym bęben nie będzie się ślizgać.

Średnicę sprawdź, zanim zamówisz. Mierzy się ją w calach przez korpus bez obręczy i rozmiarów pośrednich nie ma, więc czternastocalowy werbel potrzebuje dokładnie czternastocalowego naciągu. Sprawdź też, czy kupujesz uderzeniowy czy rezonansowy, bo w tym samym rozmiarze istnieją oba i nie są zamienne.

Kluczem poluzowuj śruby stopniowo i zmieniaj przeciwległe strony, czyli tak, jak dokręca się koła w aucie. Nie odkręcaj jednej do końca i dopiero potem następnej, bo obręcz się przy tym skręca, a na cieńszych obręczach da się to zrobić na stałe.

Gdy śruby są luźne, wyjmij je razem z podkładkami i odłóż w jedno miejsce, najlepiej do miseczki, bo znakomicie toczą się pod meble. Potem podnieś obręcz i stary naciąg. Jeśli okaże się, że któraś śruba ma zdarty gwint albo brakuje podkładki, jedno i drugie dokupisz osobno w zapasowych śrubach i nakrętkach oraz w podkładkach do perkusji.

Starego naciągu nie wyrzucaj od razu. Przyłożony do nowego potwierdzi średnicę, a zobaczysz na nim też, która strona była na górze.

To jest krok, który większość ludzi pomija, a potem dziwi się, czemu bęben nie trzyma stroju. Krawędź nośna to wąska powierzchnia na obrzeżu korpusu, na której naciąg się opiera, i decyduje o tym, jak dokładnie bęben stroi. Jeśli jest na niej kurz, kawałki starego lakieru albo wilgoć, naciąg nie osiądzie równomiernie.

Przejedź po krawędzi suchą ściereczką i popatrz pod światło, czy nie ma na niej wgnieceń albo nacięć. Drobne nierówności są normalne i nie zaszkodzą, większe uszkodzenie to robota dla serwisu.

Przetrzyj też wnętrze obręczy i gwinty śrub. Jeśli śruby idą ciężko, kropla smaru na gwincie pomoże, ale nigdy nic nie nakładaj na sam naciąg ani na krawędź nośną. Do polerowania korpusu użyj preparatu z czyszczenia i pielęgnacji perkusji, a nie czegokolwiek z kuchni. Jeśli obręcz jest wygięta albo pęknięta, zamiennik znajdziesz w obręczach do perkusji.

Połóż naciąg na korpusie i wycentruj tak, żeby jego obręcz siedziała równomiernie dookoła. Poruszaj nim chwilę na boki i pozwól mu usiąść, zobaczysz i poczujesz, kiedy wskoczy na miejsce.

Potem nałóż obręcz bębna i wkręć śruby palcami, bez klucza. Wszystkie. Dopiero gdy wszystkie są wkręcone palcami, a obręcz siedzi równolegle do korpusu, sięgnij po klucz.

Jeśli już na tym etapie któraś śruba nie chce wejść palcami, coś jest nie tak. Zanim dodasz siły, sprawdź, czy naciąg nie jest przekrzywiony i czy gwint nie jest uszkodzony.

To jest najważniejsza rzecz w całym procesie. Śruby dokręcaj na krzyż, czyli zawsze przechodź na przeciwległą stronę, dokładnie jak przy kole w aucie. Gdybyś szedł dookoła, naciąg naprężyłby się z jednej strony, obręcz by się przechyliła i bębna byś nigdy nie wyrównał.

Rób to małymi krokami, najlepiej po pół obrotu, i przejdź cały krąg kilka razy. Celem na tym etapie nie jest osiągnięcie wysokości, tylko równomierne naprężenie na całym obwodzie.

Kiedy naciąg jest napięty tak, że nie ma już fałd i zaczyna brzmieć, przestań dokręcać i przejdź dalej.

Nowy naciąg jest prosto z fabryki i folia jeszcze nie osiadła w obręczy. Połóż dłoń na środku i porządnie, ale płynnie naciśnij w dół. Rozlegnie się trzask, który brzmi groźnie, ale jest zupełnie w porządku, bo osiada klej, a folia układa się w swojej pozycji.

Po naciśnięciu naciąg puści i napięcie spadnie, co jest normalne. Przejdź śruby znów na krzyż i dokręć. Całość powtórz dwa, trzy razy, aż napięcie po naciśnięciu przestanie się zmieniać.

Jeśli pominiesz ten krok, bęben będzie opadać przez cały pierwszy tydzień i będziesz go stroić po każdym graniu.

Strojenie odbywa się przy poszczególnych śrubach, nie na środku bębna. Stuknij pałką albo palcem jakieś dwa, trzy centymetry od krawędzi przy każdej śrubie i słuchaj wysokości. Celem jest, żeby wszystkie śruby dawały ten sam ton.

Tam, gdzie ton jest niższy, lekko dokręć, tam, gdzie wyższy, delikatnie poluzuj. Idź małymi krokami i cały czas wracaj na krzyż, bo każda zmiana wpływa też na sąsiednie miejsca.

Kiedy bęben jest wyrównany, ustaw ogólną wysokość i sprawdź równomierność jeszcze raz. Przy całym zestawie warto nastroić tomy i floor tomy tak, żeby były między nimi słyszalne interwały. Jeśli walczysz ze strojeniem, istnieją tunery do perkusji, które mierzą napięcie i pokazują odchyłkę liczbowo.

Naciąg rezonansowy decyduje o tym, jak długo bęben wybrzmiewa, a większość ludzi ignoruje go latami. Jeśli wymieniasz też jego, procedura jest taka sama, tylko obchodź się z nim ostrożniej, bo bywa cieńszy.

Stosunek napięć decyduje o charakterze. Kiedy dolny naciąg jest nastrojony tak samo jak górny, bęben ma najdłuższe i najczystsze wybrzmienie. Gdy nastroisz go wyżej, dźwięk po uderzeniu idzie w górę, gdy niżej, opada, co jest efektem, który znasz z rockowych nagrań.

Spróbuj obu i zostaw ten, który ci pasuje. To najtańszy sposób na zmianę charakteru bębna, bo nie kosztuje nic poza chwilą czasu. Wybór dolnych naciągów masz w naciągach rezonansowych.

Przy werblu są dwa wyjątki. Jego dolny naciąg jest wyjątkowo cienki, cieńszy niż cokolwiek innego w zestawie, bo mają o niego brzęczeć sprężyny, więc obchodź się z nim delikatnie i nigdy go nie przeciągaj. A przy rozbieraniu najpierw całkiem poluzuj sprężyny i odepnij je, inaczej wygniesz je przy manipulacji. Jeśli są już zdeformowane, nowe znajdziesz w sprężynach werblowych.

Stopa przeciwnie, stroi się najniżej i prawie zawsze się tłumi. W środku bywa poduszka albo filcowy pas dotykający naciągu, a przedni naciąg może mieć otwór na mikrofon. Napięcie trzymaj tu niskie, tylko tyle, żeby naciąg nie miał fałd, bo głębokie i krótkie uderzenie powstaje właśnie przy niskim napięciu.

Jeśli stopa szybko przeciera się w miejscu uderzenia, naklej na nią naklejkę ochronną, która chroni naciąg dokładnie tam, gdzie trzeba, i kosztuje ułamek ceny nowego. Zużytą główkę pedału wymienisz z bijaków.

Błędów jest kilka i wszystkie się powtarzają. Najczęstszy to dokręcanie dookoła zamiast na krzyż, po którym obręcz się przechyla i bębna nie da się wyrównać. Drugi to pominięcie osadzenia naciągu, po którym strój opada przez tydzień, a ty szukasz błędu gdzie indziej.

Kolejny to pominięte czyszczenie krawędzi nośnej, gdzie wystarczy trochę brudu i naciąg osiądzie nierównomiernie. A ostatni to zbyt duża siła, czy to przy dokręcaniu śrub, czy przy osadzaniu, bo folię naprawdę da się przeciągnąć, a obręcz wygiąć.

Wkrętarki do śrub nie używaj. Idzie szybko, ale czucie tracisz całkowicie i zerwiesz gwint, zanim to zauważysz.

Cały proces opiera się na czterech rzeczach. Poluzowuj i dokręcaj na krzyż, wyczyść krawędź nośną, naciąg po napięciu osadź naciśnięciem dłoni i strój przy poszczególnych śrubach, a nie na środku.

Pierwsza wymiana zajmie ci godzinę na jeden bęben i będziesz przy niej niepewny, druga dwadzieścia minut, a przy trzeciej zrobisz to przy telewizorze. Ta sama zasada działa na gitarze, gdzie proces opisuje artykuł jak wymienić struny w gitarze. Naciągi znajdziesz w całej ofercie naciągów, klucze w kluczach perkusyjnych, resztę wyposażenia w osprzęcie perkusyjnym, a skoro już jesteś przy konserwacji, zajrzyj też do talerzy i hi-hatów, które też zasługują na czyszczenie.

Nie musisz. Większość perkusistów wymienia górne naciągi na tomach naraz, bo zużywają się mniej więcej tak samo i zestaw brzmi wtedy równo. Jeśli jednak padł tylko jeden, spokojnie wymień tylko jego. Gdy wymieniasz wszystko, opłacają się zestawy naciągów, które wychodzą taniej niż kupowanie sztuka po sztuce.

Bo pominąłeś osadzenie. Nowy naciąg ma w folii luz, który trzeba wyciągnąć, a dopóki się to nie stanie, napięcie będzie opadać przy każdym graniu. Napnij naciąg, wciśnij dłonią na środku, dostrój i powtórz to dwa albo trzy razy. Po takim osadzeniu strój trzyma tygodniami.

Siły tu nie mierz. Palce powiedzą ci więcej niż jakakolwiek liczba, bo prawidłowe napięcie poznasz po tym, że naciąg przy każdej śrubie daje ten sam ton i nigdzie nie ma fałd. Kręć zawsze o pół obrotu, a przy końcu po ćwiartce. Jeśli chcesz pewności, klucz perkusyjny ze wskaźnikiem napięcia pokaże ci odchyłkę wprost.

Nie za każdym razem. Naciąg rezonansowy wytrzymuje zwykle dwie, trzy wymiany górnego, bo w niego nie walisz. Wymień go, gdy jest wgnieciony, popękany przy krawędzi albo gdy bęben przestał wybrzmiewać nawet po nastrojeniu górnego naciągu.

Pierwszy bęben zajmie ci godzinę, bo będziesz wszystko sprawdzać dwa razy. Po kilku powtórkach zejdziesz do dwudziestu minut na bęben razem ze strojeniem. Cały zestaw planuj więc na jedno spokojne popołudnie, a nie na godzinę przed próbą.

Nie da się. Śruby perkusyjne mają kwadratowy profil, na który nie pasuje ani zwykły klucz, ani śrubokręt, więc bez niego naciągu nawet nie poluzujesz. Wręcz warto mieć dwa, jeden w pokrowcu z pałkami i jeden w domu, bo klucze perkusyjne należą do rzeczy, które giną najszybciej. Gdy masz klucz i nowy naciąg z oferty naciągów, nic więcej nie potrzebujesz.