Jak wymienić struny w gitarze

Struny da się wymienić na dwa sposoby. Albo przyniesiesz gitarę do naszego showroomu i zrobimy to od ręki razem z przeglądem instrumentu, albo zrobisz to sam w domu według tego poradnika. Polecamy to drugie, bo to jedyna czynność serwisowa, którą będziesz powtarzać tak długo, jak długo grasz, a po kilku razach zajmuje dwadzieścia minut przy kuchennym stole.

Nie potrzebujesz warsztatu ani doświadczenia, wystarczą trzy tanie akcesoria i odrobina cierpliwości za pierwszym razem. Przejdziemy przez cały proces od momentu, gdy poluzujesz pierwszą strunę, aż po ostatnie strojenie dwa dni później, a ponieważ gitara akustyczna, elektryczna i klasyczna różnią się właśnie tym, jak struna trzyma przy mostku, każda dostanie własny fragment, natomiast reszta kroków jest dla wszystkich trzech taka sama.

Większość ludzi orientuje się, że ma zużyte struny, dużo później niż powinna, bo struny nie umierają z dnia na dzień, tylko gasną powoli i niepostrzeżenie. Najpierw znika blask i akord, który miesiąc temu ładnie dzwonił, nagle brzmi płasko. Potem zaczyna uciekać strój, gitara opada po kilku utworach, a poszczególne struny rozjeżdżają się między sobą, choć klucze są zupełnie w porządku. A kiedy przesuniesz palcem po spodzie struny nad progami, wyczujesz nacięcia, których wcześniej nie było.

Pomaga też zwykłe spojrzenie. Rdza, ciemne plamy i zielonkawy nalot na strunach owijanych oznaczają, że pod owijkę dostał się pot razem z wilgocią, a taka struna ściera progi znacznie szybciej niż nowa. Oszczędzanie na strunach się nie opłaca, bo zaoszczędzone pięć euro wróci później jako dużo większy rachunek za szlifowanie progów.

Jak często grasz	Kiedy wymieniać
codziennie godzinę i więcej	co 3 do 4 tygodni
kilka razy w tygodniu	co 2 do 3 miesięcy
czasem kilka utworów	dwa razy w roku
grasz koncerty	przed każdym większym występem

Liczby w tabeli traktuj jako przykład, a nie regułę, bo jedna osoba zniszczy komplet w dwa tygodnie, a inna na tej samej gitarze wytrzyma pół roku. Decyduje kwasowość potu, liczba godzin na instrumencie i to, czy po graniu przecierasz struny.

Zanim zabierzesz się za samą wymianę, na stole powinien już leżeć nowy komplet, bo rozebrana gitara to nie jest sytuacja, w której chcesz studiować różnice między grubościami. Cały przegląd według materiału, grubości i typu instrumentu znajdziesz w artykule jak wybrać struny do gitary, a kiedy już wiesz, czego szukasz, znajdziesz to w strunach gitarowych.

W zależności od instrumentu idziesz do strun do gitary akustycznej, do strun do gitary elektrycznej, do strun nylonowych do gitary klasycznej, ewentualnie do kompletów strun do gitary klasycznej, a jeśli uzupełniasz tylko jedną pękniętą, są też struny pojedyncze. Bas ma własną kategorię w strunach do gitary basowej.

Wystarczą trzy akcesoria, które razem kosztują mniej niż jeden komplet strun. Najwięcej czasu oszczędza nawijak do strun, bo ręczne kręcenie sześcioma kluczami zajmuje więcej niż cała reszta wymiany, a większość nawijaków ma na końcu wycięcie do podważenia kołka, więc dostajesz dwa narzędzia w jednym.

Drugim akcesorium są obcinaczki do strun, czyli małe szczypce, którymi odetniesz nadmiar drutu. Bez nich musisz zginać strunę w kółko, aż pęknie, co jest żmudne i zostaje po tym ostry szpic, o który zahaczysz przy każdym strojeniu. Trzecia rzecz to tuner, potrzebny nie tylko na końcu, ale i na bieżąco, bo nowe struny same się dociągają przez pierwsze godziny.

Poza tym przygotuj ściereczkę i coś z kosmetyki gitarowej, na przykład środki czyszczące Dunlop, ściereczki czyszczące i polerskie Dunlop, cały zestaw czyszczący Dunlop albo środki czyszczące D'Addario, bo przy wymianie dostajesz się w miejsca, do których inaczej nie sięgniesz. Gitarę połóż na stole i podłóż pod gryf zwinięty ręcznik, żeby leżała stabilnie i nie bujała się przy każdym pociągnięciu, a jeśli nie masz jej gdzie odkładać między graniem, warto dokupić statyw gitarowy.

Martwi się tym prawie każdy przy pierwszej wymianie i w większości przypadków ta obawa jest zbędna. Gryf zwykłej gitary jest zbudowany tak, żeby znosić zmiany naprężenia, a dwadzieścia minut bez strun szkodzi mu tyle co zmiana pogody. Zdejmując wszystko naraz, zyskujesz dodatkowo dostęp do całej podstrunnicy i główki, więc przy okazji porządnie wyczyścisz instrument.

Są jednak trzy sytuacje, w których naprawdę zmieniaj po jednej. Pierwsza to gitara z Floyd Rose albo z pływającym tremolo, gdzie mostek równoważy naprężenie strun sprężynami w korpusie, więc po zwolnieniu wszystkich przechyla się do tyłu i regulację zaczynasz od nowa. Druga to instrument z nieprzyklejonym mostkiem, który trzyma wyłącznie nacisk strun, i tam przed startem obrysuj ołówkiem jego położenie. A po trzecie warto iść po jednej zawsze, gdy nie masz pewności, jak gitara była pierwotnie złożona, bo pozostałe struny służą jako żywy wzór.

Zacznij od kręcenia kluczem, aż struna całkiem straci naprężenie i zacznie się luzować. Dopiero wtedy możesz ją odciąć obcinaczkami, bo naprężona struna po przecięciu strzela, rysuje lakier, a w gorszym razie trafia w oko. To jedyne miejsce w całym procesie, gdzie da się naprawdę zrobić sobie krzywdę, więc się nie spiesz.

Poluzowany koniec wyciągnij z wałka klucza, a jeśli się zablokuje, nie wyrywaj go siłą, tylko rozwiń zwoje nawijakiem. Jeżeli wałek kręci się przy tym na pusto albo czujesz w nim luz, problem nie leży w strunie, tylko w samym kluczu, który da się wymienić osobno.

Moment, w którym podstrunnica jest bez strun, przychodzi kilka razy w roku, więc go wykorzystaj. Suchą ściereczką zetrzyj osad spod miejsca, gdzie normalnie leżą struny, i zwykle będziesz zaskoczony, ile się tam przez kilka miesięcy nazbierało, bo to mieszanka potu, kurzu i startego metalu.

Z olejem do podstrunnicy uważaj, bo krąży o nim więcej złych rad niż dobrych. Należy wyłącznie na drewno nielakierowane, czyli palisander albo heban, i spokojnie wystarczy dwa razy w roku. Na lakierowany klon, jaki ma większość gitar typu Fender Stratocaster, olej nie należy w ogóle, bo lakier nic nie przepuści, a jedyne, co osiągniesz, to tłusta powierzchnia, na której trzyma się kurz. Jeśli go użyjesz, nanoś go zawsze na ściereczkę, a nie prosto na drewno, nadmiar od razu zetrzyj i daj podstrunnicy chwilę odpocząć. Odpowiednie preparaty znajdziesz w kosmetyce gitarowej i środkach czyszczących Dunlop.

Od tego miejsca procedura dzieli się w zależności od tego, jaki masz typ gitary, bo właśnie mocowanie przy mostku to jedyna część wymiany, która różni się zasadniczo między akustykiem, elektrykiem i klasykiem.

W akustyku strunę trzyma w mostku kołek i właśnie tu powstaje najwięcej niepotrzebnych szkód. Kołka nigdy nie podważaj szczypcami z boku, bo albo pęknie, albo odłupie ci drewno wokół otworu, a taka naprawa kosztuje więcej niż dziesięć kompletów strun. Zamiast tego najpierw wciśnij strunę do wnętrza korpusu, czym uwolnisz kulkę spod płytki mostka, a potem kołek łatwo wysuniesz wycięciem na nawijaku. Jeśli i tak nie wychodzi, znaczy to, że od spodu ciągle napiera kulka, a nie że kołek siedzi mocno. A jeżeli jeden i tak pęknie, to nie tragedia, kołki mostka sprzedaje się pojedynczo i w kompletach.

Nową strunę przewlecz przez otwór, wciśnij do środka i kołek włóż z powrotem tak, żeby jego rowek był skierowany do otworu rezonansowego, czyli do samej struny. Potem powoli ciągnij strunę w górę, aż poczujesz, że kulka od wewnątrz osiadła na płytce mostka, a kołek przytrzymuj przy tym kciukiem. Jeśli ten krok pominiesz, struna po nastrojeniu wyskoczy razem z kołkiem, zwykle dokładnie przy pierwszym akordzie. Odpowiednie komplety znajdziesz w strunach do gitary akustycznej, a najczęściej używane grubości to .011 i .012.

Gitary elektryczne mają kilka typów mostków i od tego zależy sposób montażu. Jeśli struna biegnie przez korpus, przewlekasz ją od tyłu i ciągniesz, aż kulka osiądzie na tylnej stronie instrumentu. Przy mostkach typu top-load, czyli tych, do których strunę wkłada się od góry, po prostu zaczepiasz ją prosto w mostku. Przy tremolo typu Stratocaster struna biegnie przez blok ukryty pod tylną pokrywą, więc odkręć pokrywę i uważaj, żeby struny w środku się nie skrzyżowały. Jeśli zauważysz zużytą część, zajrzyj do mostków gitarowych albo od razu do całego osprzętu gitarowego.

Osobnym rozdziałem jest Floyd Rose, gdzie zmieniaj ściśle po jednej strunie, mikrostroiki jeszcze przed startem ustaw na środek zakresu, a strunę wkładaj w zacisk prosto, nie krzywo. Cały proces opisaliśmy w artykule jak ustawić Floyd Rose. Jeśli przejdziesz na inną grubość kompletu, zmieni się naprężenie, a wraz z nim położenie mostka, więc przyda się też poradnik jak ustawić gitarę elektryczną.

Grubości przy elektryku zaczynają się niżej niż przy akustyku, najpopularniejsza jest .009, która łatwo się podciąga, oraz .010, która daje grubszy ton, a cały wybór znajdziesz w strunach do gitary elektrycznej.

Gitara klasyczna to jedyna, w której struna nie ma na końcu kulki, więc musisz ją zawiązać, i choć na pierwszy rzut oka wygląda to skomplikowanie, przy drugiej strunie idzie już samo. Przewlecz koniec struny przez otwór w mostku od siebie, zostaw jakieś 5 cm zapasu, owiń go z powrotem wokół własnej struny i przewlecz pod powstałą pętlą.

Różnica jest w liczbie owinięć. Przy trzech strunach basowych wystarczą dwa, bo owijana powierzchnia dobrze trzyma, ale przy trzech wysokich zrób trzy albo cztery, bo czysty nylon jest śliski i przy dwóch owinięciach węzeł po prostu puszcza przy pierwszym nastrojeniu. Dociągaj powoli i patrz, czy węzeł zaciska się za krawędzią mostka, a nie na niej, bo inaczej krawędź z czasem przetnie strunę. Komplety znajdziesz w strunach nylonowych do gitary klasycznej i w kompletach strun do gitary klasycznej, a sam instrument omawia artykuł jak wybrać gitarę klasyczną.

Zanim zaczniesz cokolwiek nawijać, przewlecz strunę przez otwór w wałku i zostaw za siodełkiem luz na dwa, trzy palce. Bez tego zapasu nie masz z czego zrobić potrzebnych zwojów i struna będzie się przekręcać w wałku, ale jeśli zostawisz go za dużo, na wałku powstanie nieporządna kupka drutu, która przez wiele dni będzie się układać, a razem z nią strój.

To tu powstaje większość problemów ze strojem, które ludzie zwalają potem na tani instrument albo złe klucze. Struny powinny nawijać się do wnętrza główki tak, żeby biegły od wałka do siodełka możliwie najprościej, a na klasycznej główce w układzie trzy plus trzy oznacza to, że struny basowe kręcą się w jedną stronę, a wysokie dokładnie w drugą.

Liczba zwojów to nie kwestia wyglądu, tylko funkcji. Na owijanych strunach basowych wystarczą dwa, trzy zwoje, bo ich szorstka powierzchnia trzyma tarciem sama z siebie, ale na cienkich wysokich zrób raczej trzy do pięciu, inaczej gładka struna przekręci się w wałku i gitara będzie opadać, choćbyś stroił ją dziesięć razy z rzędu. Zwoje powinny przy tym układać się równo jeden pod drugim w dół ku główce i nie mogą się krzyżować, bo skrzyżowany drut osiada w trakcie grania i dźwięk spada jeszcze dwa dni później.

Kiedy struna jest z grubsza nastrojona, nadmiar drutu odetnij obcinaczkami krótko tuż przy wałku. Nie zostawiaj kilku centymetrów na wszelki wypadek, bo o taki koniec zahaczysz przy każdym strojeniu, a w pokrowcu podczas transportu porysuje lakier na główce.

Nowe struny przychodzą z fabryki zwinięte na szpuli i przez pierwsze godziny same się dociągają, więc jeśli ich nie naciągniesz ręcznie, będziesz stroić po każdym utworze i zaczniesz o to obwiniać producenta. Nastrój więc gitarę najpierw z grubsza, potem chwyć strunę przy dwunastym progu i delikatnie pociągnij ją od podstrunnicy w górę, jakieś 2 cm, i tak przejdź całą jej długość od mostka po główkę.

Następnie dostrój i powtórz całość trzy do czterech razy, a gotowe jest wtedy, gdy dźwięk po pociągnięciu przestaje się zmieniać. Nie musisz być przy tym brutalny, bo celem jest osadzenie zwojów i wyrównanie naprężenia na całej długości, a nie rozciągnięcie struny siłą. Struny stalowe ustabilizują się po kilku godzinach grania, a nylonowe potrzebują trzech do pięciu dni i pierwszego dnia będziesz je stroić kilka razy.

Nastrój gitarę na czysto tunerem, a potem przejdź każdą strunę po całej długości gryfu i słuchaj, czy gdzieś nie brzęczy o próg. Jeśli nie jesteś pewien procedury, cały proces strojenia krok po kroku opisuje jak nastroić gitarę.

Na koniec sprawdź jeszcze dwie rzeczy, o których po wymianie się zapomina. Pierwsza to wysokość strun nad podstrunnicą, druga to, czy akordy na dwunastym progu stroją tak samo czysto jak na pierwszym. Przy przejściu na inną grubość zmienia się bowiem naciąg na gryf i instrument często prosi też o jego regulację, co jest normalne, a nie usterka. A dopóki masz gitarę w rękach, sprawdź też, czy w ogóle masz czym grać, bo kostki giną jeszcze szybciej niż struny, i czy nie leży gdzieś zapomniane kapodaster.

Błędów, które przy wymianie strun widzimy raz po raz, jest tylko kilka i wszystkie da się ominąć. Najgroźniejsze jest cięcie naprężonej struny, która po przecięciu strzela i poza lakierem potrafi trafić w twarz, więc zawsze najpierw zwolnij naprężenie. Zaraz za tym jest podważanie kołka szczypcami, bo odłupane drewno wokół otworu w mostku to naprawa za więcej pieniędzy niż dziesięć kompletów strun razem.

Kolejne trzy błędy nie są groźne, tylko męczące. Za mało zwojów na strunach wysokich sprawia, że gitara nie trzyma stroju, a człowiek potem szuka usterki w kluczach, które są zupełnie w porządku. Pominięte naciąganie oznacza dwa dni strojenia zamiast grania i znowu obrywają struny, choć nie są winne. A jeśli zejdziesz na niższy strój bez zmiany grubości kompletu, struny będą się luzować i stracisz dokładnie ten ton, o który ci chodziło.

Gdyby przy wymianie coś się jednak złamało, większość drobiazgów dokupisz osobno w częściach zamiennych do gitar, a resztę rzeczy, które warto mieć w domu, znajdziesz razem w akcesoriach gitarowych.

Cała wymiana opiera się na pięciu rzeczach i kiedy je zapamiętasz, reszta to już rutyna. Poluzuj strunę, zanim ją przetniesz. Kołek z mostka uwolnij naciskiem do wnętrza korpusu, nigdy szczypcami. Zostaw przy główce zapas na dwa, trzy palce i nawiń trzy do pięciu zwojów na cienkich strunach, przy czym pierwszy prowadzisz nad końcem struny, a pozostałe pod nim. Potem porządnie naciągnij struny i dopiero na końcu dostrój na czysto.

Pierwsza wymiana zajmie ci godzinę i będziesz przy niej zdenerwowany, druga pół godziny, a przy trzeciej będziesz już myślał o czymś innym. Komplet strun kosztuje mniej niż obiad, więc nie bój się zmieniać ich częściej, niż wydaje ci się, że trzeba, bo różnicę w brzmieniu słyszysz od razu. A jeśli nawet po przeczytaniu ci się nie chce, przynieś gitarę do naszego showroomu i wymienimy struny od ręki.

Jeśli grasz godzinę dziennie, licz się mniej więcej z jednym kompletem miesięcznie, przy graniu od czasu do czasu spokojnie wystarczą na pół roku. Decyduje jednak stan strun, a nie kalendarz, więc kiedy brzmią głucho, przestają trzymać strój albo wyczuwasz na nich nacięcia, jest czas bez względu na to, jak dawno je założyłeś.

Możesz i dokładnie do tego służą struny pojedyncze, sprzedawane na sztuki. Nowa struna będzie jednak brzmieć jaśniej niż reszta kompletu i przez kilka dni będzie się dociągać, więc jeśli komplet ma już za sobą kilka miesięcy, lepiej wymienić wszystko.

Przy zwykłej gitarze nie, bo gryf jest zbudowany na zmiany naprężenia i dwadzieścia minut bez strun mu nie szkodzi. Po jednej zmieniaj tylko przy Floyd Rose, przy pływającym tremolo i przy instrumentach z nieprzyklejonym mostkiem, gdzie rozsypałaby ci się regulacja.

Na owijanych strunach basowych wystarczą dwa, trzy, a na cienkich wysokich zrób trzy do pięciu. Powinny układać się jeden pod drugim w dół i nie mogą się krzyżować, przy czym pierwszy zwój prowadź nad końcem struny, a wszystkie pozostałe pod nim, żeby końcówka sama się zablokowała.

Prawie zawsze dlatego, że nie zostały porządnie naciągnięte albo mają na wałku za mało zwojów. Pociągnij każdą strunę przy dwunastym progu w górę, dostrój i powtórz kilka razy, a jeśli zawodzi tylko jedna konkretna, sprawdź jej nawinięcie i to, czy nie zakleszcza się w siodełku. Gdy wałek kręci się luźno, zużyty jest klucz.

Na pewno nie ciągnij go szczypcami, bo odłupiesz drewno. Najpierw wciśnij strunę do wnętrza korpusu, żeby kulka uwolniła się spod płytki mostka, a potem kołek wysuniesz wycięciem na nawijaku, bo opór prawie zawsze stawia kulka od spodu, a nie sam kołek. A jeśli i tak pęknie, nowe kołki mostka kosztują parę euro.

Dasz radę, ale zajmie ci to jakieś trzy razy dłużej, a zagięty koniec struny zostanie ostry zamiast czysto odciętego. Oba akcesoria kosztują razem parę euro i znajdziesz je w narzędziach gitarowych, więc warto kupić je od razu z pierwszym kompletem.

Używaj go tylko na drewnie nielakierowanym, czyli na palisandrze i hebanie, i dwa razy w roku w zupełności wystarczy. Na lakierowanym klonie olej nie ma czego szukać, bo lakier go nie przyjmie, i zawsze nanoś go na ściereczkę, a nie prosto na drewno, nadmiar od razu ścierając. Odpowiednie preparaty są w kosmetyce gitarowej.

Za pierwszym razem licz się z godziną, bo będziesz sprawdzać każdy krok, ale po kilku powtórzeniach zrobisz to w dwadzieścia minut. Gitara klasyczna zajmuje zawsze trochę więcej niż pozostałe, bo węzły przy mostku wymagają cierpliwości i nie da się ich zrobić w pośpiechu.

Bo w tym miejscu naciska na nią coś ostrego i zrobi to samo następnemu kompletowi. Jeśli pęka przy mostku, zwykle na siodełku jest ostra krawędź albo nacięcie, a rozwiązaniem jest wymiana części z mostków gitarowych, a jeśli pęka przy główce, przyczyną jest źle obrobione siodełko górne.

Bas ma własną procedurę, grubsze struny i dłuższą menzurę, czyli długość drgającej struny, więc warto poświęcić mu osobny tekst. Komplety znajdziesz w strunach do gitary basowej, a cały poradnik krok po kroku mamy w osobnym artykule na blogu.

Po przejściu na grubszy komplet zauważysz, że kapodaster reaguje czulej, bo zbyt duży docisk ciągnie dźwięki w górę i akordy brzmią wtedy za wysoko. Dokręcaj go więc tylko tyle, żeby struny nie brzęczały, i ani odrobinę mocniej.