Chorus: efekt, który zdefiniował lata 80.

Całą historię chorusa i kompletny test dźwiękowy usłyszysz w trzecim odcinku serii StompStory z basistą Matejem Krivánkiem. Zobacz wideo na naszym YouTube i napisz w komentarzach, który chorus podoba ci się najbardziej. Poniżej znajdziesz całą historię w tekście oraz linki do wszystkich testowanych pedałów chorus.

Efekt chorus dodaje do twojego sygnału jego własną kopię, przesuniętą w czasie o kilka milisekund, i delikatnie ją rozstraja. Dźwięk gitary albo basu zyskuje przez to głębię i szerokość, jakby grały na niej dwie osoby naraz.

Flanger, chorus, reverb i delay należą do jednej rodziny technicznej, a ich architektura jest w zasadzie identyczna. Wszystkie pracują na kopii sygnału przesuniętej w czasie. Różnicę tworzy tylko kombinacja trzech parametrów. Pierwszy to czas opóźnienia, czyli delay time, który określa, jak długo trwa, aż zabrzmi kopia. Drugi to modulacja albo LFO, która decyduje, czy i jak szybko ten czas zmienia się dynamicznie. Trzeci to feedback, czyli ile efektowanego sygnału wraca na wejście. Chorus ma krótkie opóźnienie i mało feedbacku. Jak poszczególne typy efektów różnią się w praktyce, wyjaśnia artykuł jak wybrać efekt gitarowy.

Z angielskiego słowa choir, czyli chór. I ta nazwa opisuje dokładnie to, co efekt robi z dźwiękiem.

Kiedy śpiewa cały chór albo orkiestra smyczkowa gra ten sam dźwięk, nikt nie zagra całkowicie identycznej częstotliwości dokładnie w tym samym momencie. Te odchylenia w intonacji i timingu liczy się w milisekundach. W przestrzeni zlewają się i tworzą tę głębię i szerokość, którą słyszysz. Chorus symuluje dokładnie to zjawisko elektronicznie.

Pierwsza technologia, która symulowała to zjawisko, była używana w organach kościelnych od pierwszej połowy XVI wieku. Do podstawowego dźwięku piszczałek dodawano kolejną, rozstrojoną o kilka centów w górę. Przy jednoczesnej grze oba dźwięki łączyły się w jeden, który brzmi pełniej i bardziej przestrzennie. Więc tak, pierwszy chorus na świecie zabrzmiał w kościele, czterysta lat przed pierwszym pedałem.

Pierwszy elektroniczny chorus zbudował inżynier dźwięku Ken Townsend w studiu Abbey Road. Nie dlatego, że chciał nowy efekt. Chciał tylko, żeby John Lennon przestał cierpieć.

Kiedy The Beatles nagrywali w Abbey Road, Lennon musiał w kółko nagrywać dublowanie wokali. Townsend chciał mu tego oszczędzić i wymyślił system ADT, czyli artificial double tracking, nazywany czasem też automatic double tracking. Działał na taśmowym opóźnieniu. Przy miksowaniu przesyłał śpiew z jednego magnetofonu do drugiego i za pomocą oscylatora delikatnie zmieniał prędkość. Ten zmieniony sygnał mieszał potem z pierwotnym śpiewem. Pierwszy chorus był na świecie, a Lennon nie musiał zaśpiewać ani jednej nuty od nowa. The Beatles byli zachwyceni tą techniką i wykorzystali ją na dużą skalę na przełomowym albumie Revolver z 1966 roku, a potem niemal na każdym kolejnym poza Let It Be. Działało to na wszystko: solo gitarowe w Taxman i odwrócona gitara w I'm Only Sleeping.

Słowo flanger w świecie gitarowym używane jest do dziś. Powstało tak, że producent George Martin wymyślił Lennonowi bzdurę, tylko żeby mieć spokój.

Lennon z ciekawości zapytał Martina, na jakiej zasadzie działa to automatyczne dublowanie wokali. Martin odpowiedział, że to zbyt skomplikowane i że by tego nie zrozumiał. Lennon nie odpuścił, więc Martin wymyślił technicznie brzmiącą odpowiedź. Była to kompletna bzdura, ale zadziałała. Od tej pory Lennon zawsze, kiedy chciał użyć tej sztuczki, prosił o flanger Kena. George Martin dopiero po latach dowiedział się, że pojęcie flanging w świecie muzycznym istniało już dawno i oznaczało coś innego. To była technika z dwoma zsynchronizowanymi magnetofonami, które odtwarzały ten sam dźwięk na trzeci. Realizator mógł potem palcem ręcznie zwalniać bieg jednej taśmy względem drugiej i tworzył ten znany świszczący dźwięk.

Żeby chorus przeszedł z magnetofonów do kostki na podłodze, świat potrzebował jednego przełomowego odkrycia. Przyszło w 1969 roku, kiedy inżynierowie Frans Sangster i Kees Teer z firmy Philips przedstawili układ scalony BBD, czyli Bucket Brigade Device. To analogowy układ, który tworzy czasowe opóźnienie sygnału, przesuwając ładunek elektryczny przez serię kondensatorów i przełączników tranzystorowych. Nazwa pochodzi od łańcucha ludzi podających sobie wiadra z wodą przy gaszeniu pożaru. Philips później sprzedał patent na ten układ firmie Roland. I tu zaczyna się nowoczesna historia pedałów chorus.

Pierwszy legendarny chorus nie miał formy pedału. Był wbudowany w combo gitarowe. W 1975 roku Roland wypuścił model JC-120 Jazz Chorus i świat gitarowy zmienił się na dobre.

Inżynierowie nie zmieszali czystego i efektowanego dźwięku elektrycznie w układzie. Wykorzystali fizyczną sztuczkę. Prawy głośnik grał całkowicie czysty, suchy sygnał z gitary. Lewy grał sygnał opóźniony przez układ BBD i modulowany oscylatorem LFO. Dźwięk mieszał się dopiero akustycznie, w powietrzu przed combem. Powstała przez to głęboka, trójwymiarowa przestrzeń, jakiej wcześniej nikt nie słyszał. Ciekawostka na koniec: prototyp tego comba zrobiono dla Joni Mitchell, która właśnie pisała materiał na album Hejira. A grał z nią wtedy Jaco Pastorius.

Każdy pedał chorus jest niebieski z powodu jednej kostki z 1979 roku. Nazywa się Boss CE-2 i był to pierwszy kompaktowy pedał chorus na świecie.

Gitarzyści kochali dźwięk JC-120, ale chcieli używać tego chorusa też z innymi wzmacniaczami. Dlatego Roland w 1976 roku założył spółkę córkę Boss, a jej pierwszym produktem w historii był pedał CE-1 Chorus Ensemble. W zasadzie układ wyjęty z comba i wbudowany w solidną metalową obudowę z zasilaniem wprost z gniazdka. W 1979 roku przyszedł niebieski CE-2, który był mono, działał na baterii 9V i stał się stałym elementem pedalboardów na całym świecie. Jego niebieski kolor zdefiniował wizualny styl całej kategorii, a niebieski chorus ma dziś w ofercie niemal każdy producent. The Police, The Smiths, The Cure, Prince. To tylko ułamek tych, na których ta niebieska kostka wpłynęła.

Matej Krivánek nagrał chorusy chronologicznie, dekada po dekadzie, żebyś usłyszał, jak ten dźwięk się zmieniał. Różnice między modelami analogowymi i nowoczesnymi są większe, niż byś się spodziewał.

W wideo słyszysz Warm Audio WA-C1, Death By Audio Space Bender, klasyczny Boss CE-5 Chorus Ensemble, Aguilar Chorusaurus V2, TC Electronic SCF Gold SE, Boss CEB-3 Bass Chorus, Maestro Comet Chorus, Lichtlaerm Audio Nostalgia, Dunlop MXR M83 Bass Chorus Deluxe i Walrus Audio Fundamental Chorus. Jeśli szukasz historycznego klasyka, zerknij też na Electro Harmonix Small Clone.

Inżynier dźwięku Ken Townsend w studiu Abbey Road. W 1966 roku zbudował system ADT, czyli artificial double tracking, żeby John Lennon nie musiał w kółko nagrywać tych samych wokali. The Beatles użyli go na albumie Revolver. Pierwszą akustyczną wersję chorusa znali jednak już organmistrzowie w XVI wieku.

Architektura jest niemal identyczna, oba pracują na kopii sygnału przesuniętej w czasie. Różnią się kombinacją delay time, modulacji i feedbacku. Chorus ma krótsze opóźnienie i mniej feedbacku, więc brzmi miękko i przestrzennie. Flanger ma więcej feedbacku i brzmi jak przelatujący odrzutowiec. Całą kategorię znajdziesz w efektach chorus, flanger i phaser.

Za sprawą Boss CE-2 z 1979 roku. To był pierwszy kompaktowy pedał chorus na świecie, a jego niebieski kolor stał się standardem, który do dziś kopiuje niemal każdy producent. Niebieski chorus dostaniesz też u nas, na przykład Boss CE-5.

Na gitarę basową szukaj chorusa z gałką blend, która utrzyma dół. Pewny wybór to Boss CEB-3 Bass Chorus, Dunlop MXR M83 Bass Chorus Deluxe albo Aguilar Chorusaurus V2. Całą ofertę masz w efektach do gitary basowej.

The Police zbudowali na chorusie całe brzmienie gitary, The Cure zdefiniowali nim atmosferę swoich albumów, The Smiths mieli go w jangle brzmieniu gitar, a Prince używał go na gitarze i na klawiszach. Joni Mitchell dostała prototyp JC-120 jeszcze przed premierą.

Chorus to efekt, który z jednej kostki zrobił brzmienie całej dekady. Zobacz pedały chorus, flanger i phaser, wszystkie efekty gitarowe albo efekty do gitary basowej. Jeśli zastanawiasz się, jak ustawić je na desce, pomoże ci poradnik o pedalboardzie. A jeśli nie widziałeś drugiego odcinka StompStory o historii fuzzu, odpal go też.