Jak wybrać talerze perkusyjne

Dwa osiemnastocalowe crashe mogą kosztować czterdzieści albo trzysta euro i brzmieć jak dwa różne instrumenty. Różnica nie tkwi w średnicy ani w grubości blachy, ale w tym, z jakiego są stopu i przez ile rąk przeszły, zanim trafiły do sklepu. Właśnie dlatego talerzy nie da się wybierać z tabelki parametrów tak, jak wybiera się kartę dźwiękową. Wybierasz brzmienie, nie liczbę.

Żeby to miało sens, trzeba wiedzieć, co dzieje się z kawałkiem brązu podczas produkcji. Każdy etap coś dodaje albo odbiera, a kiedy raz to zrozumiesz, przestaniesz czytać nazwy serii i zaczniesz słuchać.

Wszystko zaczyna się od tego, czy talerz powstaje przez odlanie, czy przez wycięcie z gotowej blachy. Tańsze egzemplarze tłoczy się z dużej walcowanej tafli metalu o tej samej strukturze na całej powierzchni. Efekt jest tani, przewidywalny i powtarzalny, więc dwa talerze z tej samej serii brzmią praktycznie identycznie. Dla początkującego to nie wada, wręcz przeciwnie, wiesz dokładnie, co kupujesz.

Droższe talerze odlewa się pojedynczo do formy, a potem wielokrotnie walcuje i nagrzewa. Dzięki temu kryształy w metalu układają się tak, że gotowy talerz drga w większej liczbie trybów naraz. To cała przyczyna, dla której serie profesjonalne brzmią bardziej złożenie, i zarazem powód, dla którego dwa egzemplarze z tej samej serii się różnią. Właśnie dlatego doświadczeni perkusiści przychodzą do sklepu z własnymi pałkami.

Po uformowaniu kopuły przychodzi kucie. W powierzchnię wtłacza się tysiące uderzeń, ręcznie albo maszynowo, a każde z nich zaburza regularność materiału. Brzmi to jak niszczenie, ale jest dokładnie odwrotnie. Idealnie gładki krążek drgałby w czystych, matematycznie regularnych trybach i brzmiał raczej jak gong. Kucie tę regularność rozbija, dźwięk rozmywa się w masie alikwotów, a talerz dostaje to, co perkusiści nazywają ciemnością i złożonością.

Kucie maszynowe układa uderzenia w regularnej siatce i daje czystszy, jaśniejszy efekt. Kucie ręczne jest nieregularne, każdy egzemplarz jest inny, a brzmienie bywa ciemniejsze i bardziej warstwowe. Dlatego serie kute ręcznie, jak Meinl Byzance czy Zildjian K, kosztują więcej i dlatego sięgają po nie gracze w jazzie i muzyce bardziej akustycznej.

Kolejny etap to toczenie, czyli wycinanie koncentrycznych rowków na powierzchni. Nie są ozdobą. Tokarka usuwa materiał, zmienia grubość wzdłuż promienia, a wraz z nią sprężystość poszczególnych pasm. Gęsto toczony talerz bywa jaśniejszy, bardziej otwarty i ma dłuższy sustain.

Ciekawsze jest to, co się dzieje, gdy toczenia się nie stosuje. Nietoczony, tak zwany raw talerz zachowuje pierwotną grubszą warstwę i brzmi sucho, krócej i brudniej. Tego brzmienia używa się dziś świadomie w nowoczesnym rocku i metalu, spotkasz je też wśród talerzy efektowych. Wiele serii łączy oba podejścia, część powierzchni jest toczona, część zostaje surowa.

Ostatnia trójka wpływa na brzmienie najbardziej widocznie. Profil to zakrzywienie talerza od kopuły do krawędzi, a im jest bardziej płaski, tym niżej talerz brzmi i tym dłużej się rozwija. Grubość maleje w stronę krawędzi i właśnie ten ubytek decyduje o tym, jak szybko talerz odpowiada na uderzenie. Cienka krawędź faluje natychmiast i daje falę dźwięku, gruba potrzebuje mocniejszego uderzenia, za to przetnie cały zespół i nie zniknie pod gitarami.

Kopuła to osobny rozdział. Większa i wyższa kopuła dodaje głośności oraz ostry, wyraźny ping używany w rockowych refrenach. Mniejsza zlewa się z resztą talerza i pasuje tam, gdzie nie chcesz wystawać. Kiedy testujesz ride w sklepie, zagraj też po kopule, nie tylko po powierzchni, bo w praktyce będziesz używać obu.

Podstawę tworzą hi-hat, crash i ride, i w tej kolejności warto je też kupować. Reszta to dodatki, które rozwiązują konkretną potrzebę.

Rodzaj	Typowy rozmiar	Co robi	Kolejność zakupu
Hi-hat	13" – 15"	trzyma czas, otwiera i zamyka groove	pierwszy, używasz go najwięcej
Crash	16" – 18"	akcent, otwarcie refrenu	drugi
Ride	20" – 22"	równy czas zamiast hi-hatu	trzeci
Crash-ride	18" – 20"	kompromis, gdy nie stać cię na oba	gdy oszczędzasz
Splash	8" – 12"	krótki, wysoki akcent	później
China	16" – 20"	brudny, agresywny akcent	później
Efektowe	różne	stacki, trash, efekty na kopule	dla zaawansowanych

Jeśli kupujesz pierwszy raz, nie składaj zestawu po sztuce. Zestawy talerzy zawierają hi-hat, crash i ride razem i wychodzą znacznie taniej niż trzy osobne talerze, a zestawy dla początkujących są zbudowane właśnie w tym celu.

Odpowiedzi nie wyznacza ambicja, tylko trzy praktyczne rzeczy, a żadna z nich nie jest ceną samego talerza.

Pierwsza to sprzęt, który już masz. Każdy crash, china i splash potrzebuje własnego statywu z żurawiem, a ten kosztuje. Jeśli masz dwa statywy, nie ma sensu kupować czterech talerzy, bo nie masz ich gdzie powiesić. Częściowo ratują sytuację ramiona i nakładki mocowane do istniejącego statywu, ale i tam trzeba pilnować, ile udźwignie jedna rura. Hi-hat to osobny przypadek, bo wymaga własnego statywu hi-hat z pedałem, a ten nie zawsze jest w zestawach sprzętu.

Druga rzecz to gatunek. Perkusiście jazzowemu wystarczą trzy sztuki na całe życie i większość wieczoru zagra na ride i hi-hacie. Metalowiec potrzebuje co najmniej dwóch crashy do szybkich zmian, a china jest dla niego wyposażeniem podstawowym, nie ozdobą. W popie i muzyce uwielbieniowej liczy się z kolei to, żeby zestaw nie był głośniejszy od wokalu, więc wygrywają cieńsze i mniejsze egzemplarze.

Trzecia to twoja preferencja i tej nikt ci nie zaplanuje. Są perkusiści, którzy grają stadiony na czterech talerzach, i tacy, którzy mają wokół siebie piętnaście. Żadne podejście nie jest lepsze, tylko inne. Rozsądnie jest zacząć od trzech, grać na nich pół roku i dokładać tylko to, czego realnie zabraknie w konkretnym utworze.

Większa średnica oznacza niższy dźwięk, dłuższy sustain i więcej głośności, mniejsza jest wyższa, szybsza i szybciej wybrzmiewa. Przy hi-hacie rozmiar decyduje też o tym, jak ostro brzmi zamknięte uderzenie.

Rozmiar	Charakter	Gdzie pasuje
13" hi-hat	ostry, szybki	jazz, funk, małe pomieszczenia
14" hi-hat	uniwersał	jeśli wahasz się, bierz to
15" hi-hat	ciemniejszy, cięższy	rock, większe sceny
16" crash	szybki, krótki	punk, metal, szybkie gatunki
18" crash	pełniejszy, dłuższy	rock, pop, uniwersał
20" ride	wyraźne uderzenie	jazz, studio
22" ride	niesie się, mocna kopuła	rock, koncerty

Stop to jedyna informacja, która zdradzi cenę, zanim spojrzysz na metkę. Wraz ze wzrostem zawartości cyny rośnie zdolność metalu do drgania w bardziej złożonych trybach, ale staje się on też bardziej kruchy i trudniejszy w obróbce.

Stop	Skład	Brzmienie	Cena
Mosiądz	miedź i cynk	proste, płaskie, krótkie	najtańsza
Brąz B8	92% miedzi, 8% cyny	jasne, tnące, głośne	średnia
Brąz B20	80% miedzi, 20% cyny	złożone, ciepłe, dłuższy sustain	wyższa

Tu trzeba obalić jeden rozpowszechniony mit. B8 nie oznacza automatycznie taniego talerza. Seria Paiste 2002, na której stoi duża część klasycznego rocka lat siedemdziesiątych i której profesjonaliści używają do dziś, jest właśnie z B8. Stop określa charakter brzmienia, nie jakość instrumentu. B20 jest bardziej złożony, B8 głośniejszy i bardziej przebojowy, a który jest lepszy, zależy od tego, co grasz.

Styl	Czego szukać	Typowe serie
Rock i pop	średnio grube B20, 14" hi-hat, 18" crash, 20" ride	Zildjian A, Sabian AA
Metal	grubsze i głośniejsze egzemplarze, china, szybkie crashe	Zildjian A Custom, Meinl Classics Custom
Jazz	cienkie, ciemne, kute ręcznie, 20" ride z wyraźną kopułą	Zildjian K, Sabian HH
Funk i fusion	szybkie, ostre, splashe i stacki	Sabian HHX, Meinl Byzance
Akustyka i uwielbienie	cienkie i ciche, niska głośność	cienkie B20 i serie low-volume

Traktuj to jako punkt wyjścia, nie regułę. Perkusistów grających metal na talerzach jazzowych jest więcej, niż byś się spodziewał, i czasem właśnie to czyni zespół rozpoznawalnym.

Nie ma najlepszej, jest najlepsza dla ciebie, a cztery nazwy pokrywają większość rynku.

Zildjian to najstarsza firma z czwórki, a jej seria A to prawdopodobnie najczęściej nagrywany talerz w historii muzyki popularnej. Seria K jest ciemniejsza, łagodniejsza i ciąży ku jazzowi. Pełna oferta w talerzach Zildjian.

Sabian powstał w wyniku odłączenia się od Zildjiana, więc brzmi pokrewnie, nieco bardziej otwarcie i nowocześnie. Serie AA i HH to klasyka, HHX to wybór współczesny. Zobacz talerze Sabian.

Meinl to niemiecka marka, która przez ostatnie piętnaście lat najbardziej namieszała. Kuta ręcznie Byzance należy do najczęściej używanych serii w nowoczesnym rocku. Zobacz talerze Meinl.

Paiste jest szwajcarska, a jej brzmienie jest jaśniejsze i bardziej tnące niż u pozostałych trzech. Seria 2002 to legenda, serie PST to przystępne wejście w markę. Zobacz talerze Paiste.

Jeśli interesują cię modele konkretnych perkusistów, zerknij na Artist Series.

Talerz sam się nigdzie nie powiesi, więc do budżetu trzeba wliczyć też to, co wokół. Każdy crash, china i splash wymaga własnego statywu z żurawiem, który pozwoli ustawić talerz dokładnie pod takim kątem, jaki chcesz, a hi-hat potrzebuje własnego statywu z pedałem. Jeśli statywy masz już pełne, tańszym rozwiązaniem są ramiona i nakładki.

Równie ważne są drobiazgi, na których nie opłaca się oszczędzać. Między talerz a metalowy pręt zawsze wchodzi filc, a na śrubę tulejka, bo metal na metalu to najszybsza droga do pękniętej krawędzi. Na transport kup pokrowiec albo walizkę, bo talerze niszczą się podczas przewożenia znacznie częściej niż podczas grania. Przyda się też kosmetyka do pielęgnacji, ponieważ prawidłowe czyszczenie przedłuża życie powierzchni, a nieprawidłowe zmienia brzmienie. I na koniec pałki, gdzie nylonowa główka daje na ride jaśniejsze i wyraźniejsze uderzenie niż drewniana, co omawiamy w artykule jak wybrać pałki perkusyjne. Cały hardware perkusyjny znajdziesz razem.

Budżet	Co dostajesz	Dla kogo
do 150 €	mosiężny albo B8 zestaw, hi-hat + crash + ride	pierwsze miesiące, ćwiczenie w domu
150 – 400 €	B8 albo wejściowe serie B20, zniosą salę prób	pierwszy zespół
400 – 900 €	odlewane B20, serie profesjonalne	koncerty i nagrywanie
powyżej 900 €	kute ręcznie, wybierane sztuka po sztuce	gdy dokładnie wiesz, czego chcesz

Talerze przeżyją kilka zestawów i nie zużywają się tak jak naciągi. Jeśli więc dzielisz budżet między perkusję a talerze, daj więcej w talerze. Zestaw wymienisz raz na dziesięć lat, dobry ride ci zostanie.

Crash służy do akcentów, ride do gry ciągłej. Crash jest mniejszy i cieńszy, po uderzeniu szybko rozwija się w głośną falę i wybrzmiewa, podczas gdy ride jest większy i grubszy i zamiast wybuchu daje stabilny, wyraźny puls. Dlatego crash uderza się bokiem pałki, a ride jej czubkiem albo po kopule.

Trzy, czyli hi-hat, jeden crash i jeden ride. Z tą trójką zagrasz cokolwiek, a większość zestawów talerzy jest złożona dokładnie tak. Zanim zaczniesz dokupować, sprawdź, ile masz wolnych statywów, bo to właśnie one bywają prawdziwym ograniczeniem.

Różnicę słychać, ale nie jest liniowa. Droższy talerz przeszedł odlewanie, kucie i toczenie, więc ma bardziej złożone brzmienie i dłuższy sustain. Jednocześnie najdroższy ride jazzowy nie pomoże ci w kapeli metalowej. Cena mówi o wykonaniu, nie o tym, czy dany egzemplarz pasuje do twojej muzyki.

W zdecydowanej większości przypadków winna jest technika i mocowanie. Jeśli uderzasz prostopadle z góry zamiast skośnie przez krawędź, skupiasz całą siłę w jednym punkcie i w metalu powstaje pęknięcie zmęczeniowe. Drugą przyczyną jest dokręcona śruba bez filcu i tulejki, która nie pozwala talerzowi swobodnie drgać. Niech wisi tak, żeby po uderzeniu mógł się poruszyć.

Czternastocalowy, jeśli nie masz powodu do innego, bo to najczęściej używany rozmiar i pasuje do każdego gatunku. Trzynastkę bierz wtedy, gdy grasz szybką muzykę i chcesz ostrzejsze, krótsze brzmienie, piętnastkę wtedy, gdy chcesz ciemniejsze i cięższe. Pełna oferta jest w talerzach hi-hat.

Tak i robi tak większość perkusistów. Nigdzie nie jest napisane, że hi-hat, crash i ride muszą pochodzić z jednej serii, a składany zestaw bywa ciekawszy niż cały komplet od jednego producenta. Jedyne, czego trzeba pilnować, to żeby dwa talerze nie pokrywały się w tej samej wysokości i nie biły ze sobą.

Znaczy, że uderzeń w powierzchnię nie rozmieściła maszyna w regularnej siatce, tylko człowiek młotkiem, więc są nieregularne. Nieregularność rozbija czyste drgania krążka, a dźwięk rozwarstwia się na większą liczbę alikwotów, co perkusiści odbierają jako ciemność i złożoność. Serie kute ręcznie są przez to droższe, a każdy egzemplarz brzmi trochę inaczej.

Po graniu przetrzyj je suchą szmatką, najlepiej z mikrofibry, taką jak Tama Shinetex, żeby na metalu nie zostawały odciski palców, które go stopniowo wytrawiają. Jeśli zdecydujesz się na dokładniejsze czyszczenie, sięgnij po preparat przeznaczony wprost do talerzy, na przykład Paiste Cymbal Cleaner, Sabian SSS albo MusicNomad MN111, i nigdy nie używaj zwykłej chemii kuchennej. Producenci zwykle polecają własne środki do własnych powierzchni, więc jeśli masz Zildjiana, Zildjian P1300 to bezpieczny wybór.

Jednej rzeczy nie wolno przeoczyć. Pasta obok brudu usuwa też patynę, która z czasem dodaje talerzowi ciepła i ciemności, a przy seriach toczonych potrafi uwydatnić rowki na tyle, że zmienia się charakter brzmienia. Dlatego wielu perkusistów świadomie nigdy nie poleruje swoich talerzy i poprzestaje na suchej szmatce. Jeśli nie jesteś pewien, przetestuj preparat najpierw od spodu. Pełna oferta jest w czyszczeniu i konserwacji perkusji.

Nie, perkusje elektroniczne mają zamiast nich pady talerzowe. Jeśli chcesz dodać do zestawu elektronicznego prawdziwy hi-hat dla wrażenia pod stopą, technicznie się da, ale stracisz cichą pracę, która jest głównym powodem kupowania perkusji elektronicznej. Obie drogi porównujemy w artykule perkusja elektroniczna vs. akustyczna.